Şanlıurfa
Mustafa GÜNEŞ

KÜRT LİDERLER (4) MİR BEDİRHAN (BOTAN MİRİ)


Mustafa GÜNEŞ
12 Eylül 2012 Çarşamba 19:19

Kürt Tarihinin en çok bilinen “Mir”lerindendir. İkinci Mahmut’un, Kürdistan Mirlerinin Özerk statülerinin kaldırılıp Valilikler yoluyla Payitahta bağlanmaya çalıştığı yıllarda Botan (Cizre) Emirliğinin başına (1821 ?) geçti. Henüz 18-20’li yaşlardaydı.

Kısa zamanda otoritesini pekiştirip iyi organize olmuş kuvvetler oluşturdu.

1839’da Osmanlı’ya baş kaldırıp bağımsızlık ilan eden Mısır’la Osmanlı Ordusu Nizip’te karşılaştı. Mısır Ordularına Kavalalı M. Ali’nin oğlu İbrahim Paşa komuta ediyordu.

Osmanlı’ya yardıma gelen Mir, gücünü Osmanlı Kuvvetleri ile birleştirdi ve Kavalalı’nın ordusuyla Nizip yakınlarında savaştılar. Ancak savaş Osmanlının hezimetiyle sonuçlanınca o da Cizre’ye çekildi.

Bu noktada akıllı davrandı. Osmanlının “Mısır problemiyle” boğuşmasından ve Mir Muhammed’in tasfiye edilmiş olmasından faydalanarak gücünü geliştirdi. Gücünü öyle pekiştirdi ki kendi silah fabrikasını bile kurdu. Sonradan bağımsızlığını ilan edince para da bastırdı.

DİN UĞRUNA FEDA EDİLEN BAĞIMSIZLIK İMKÂNI

Halkı tarafından çok seviliyordu. Genç, yakışıklı ve çök cömertti. Fakat bağnaz derecede dindardı.

Bu katı dindarlığı o kadar ileri götürdü ki, “Müslümanlarla” “Yezidi” ve  “Nesturi Hıristiyanları” arasında çıkan basit anlaşmazlıkları bahane ederek, zaten birkaç yıl önce Mir Muhammed’in nerdeyse yok etme noktasına getirdiği Yezidilerin yanında bir de Nesturileri katletmeye başladı.

Bu acımasız katliam,  özellikle Hıristiyan Âlemde büyük tepkilere yol açtı.

Bu arada Musul Valisiyle arasında uzun süredir süregelen anlaşmazlık son noktaya varmıştı. Saray’a gönderdiği (yüzler karası) dilekçe ile Diyarbakır Valiliğine bağlanmasını talep etmiş, bu talebinden tatmin edici bir sonuç alamayan Mir, Osmanlı’ya bayrak açtı.

GENE OSMANLIDAN KLASİK OYUN

Tabi gene tam bu noktada Osmanlının klasik oyunu devreye girdi.

Bir yandan gücünün doruğundaki Mir’in üzerine tek başına gitmekten çekiniyor; bir yandan zaten kendi yok etmek isteyip de edemediği “gayrimüslim” tebaanın Mir eliyle yok edilmesinden gizli memnuniyet duyuyor, hatta Miri’n işini bitirmesini bekliyordu. Diğer yandan da katliamı pazarlayarak Hıristiyan Dünyadan destek bulmaya çalışıyordu.

Sonunda Osmanlı; Bedirhan’ın, Mirliği elinden alıp ölünceye kadar hapiste tuttuğu iddia edilen Mir Seyfeddin’in oğlu İzzeddin Şir’i Mirlik vadiyle ikna ederek güçleriyle beraber kendi tarafına geçirmeyi başardı. Tam da büyük çarpışmanın başlayacağı bir anda…

Arkasından Hıristiyan katliamına daha fazla seyirci kalamayacakları konusunda Osmanlıya baskı yapan İngiltere, Fransa ve Rusya’dan da gerekli destek alınarak bütün gücüyle Mir Bedirhan’ın üzerine yürüdü.

KLASİK TEKLİF: ONURLU TESLİM

Mir Bedirhan, bir yıla yakın süren savaş ve mücadeleden sonra, onurunun korunacağı vaadiyle teslim alınıp İstanbul’a gönderildi.

Gene karşı konulamaz “Osmanlı çekim gücü” devreye girmiş ve gene o da klasik izzet-i ikbal ile ağırlanmıştı.

İstanbul’dan Girit Adasına iskân emri çıktı. Ve karıları, cariyeleri, hizmetkârları ve 200 civarında koruma elemanı ile Girit’e yerleşti.

Teslim konusunda haksız da sayılmazdı. Bu kadar “konformist ekipmanla” Kürdistan dağlarına çekilip gerillalık yapması mümkün müydü?

Girit’te ikameti sırasında, adada mevcut Osmanlı güçlerinin kendilerine güç yetiremeyeceğini anlayan Girit Rumları isyan etti. Bunu fırsat bilen Mir Bedirhan hem Padişahın gözüne girip kendini af ettirmek, hem de dindarlığından gelen Hıristiyanlara duyduğu nefret dürtüsüyle adamlarıyla isyanı bastırdı(1856).

İstanbul, bu hizmetine karşılık ülkesine yakın bir bölgeye, Şam’a yerleşmesine izin verdi.1868’de ölünceye kadar ailesiyle orada kaldı.

Geride öyle geniş bir aile bırakmıştır ki, her tür fikir ve görüşten torunları olmuştur.

-Kürt Kültürü ve Diline büyük katkıları olmuş Kamran, Celadet, M. Emin Abudrrahman Bedirhan gibi Kürt Büyüklerinin yanında;

- M.Kemal Hükümetlerinde Milli Eğitim Bakanlığı yapıp dünyanın en ırkçı ve aklı dışı iddiası sayılan “Türk Tarih Tezi”ni yazan heyette bulunmuş, aynı zamanda ”Türk Tarih Cemiyeti” üyesi ve adı her zaman  “En Büyük Türk Irkçıları” arasında sayılan Vasıf Çınar (Hatta soyadını Atatürk’ün verdiğini; ona, “Vasıf bey, sizin aileniz tıpkı çınar ağacı gibi köklü ve geniş bir aile. Onun için senin soyadın ‘Çınar’ olsun” dediğini her yerde gururla anlatırmış.) ;

-Geçtiğimiz yıllarda 96 yaşında ölen, o yaşına rağmen öldüğü güne kadar her türlü Kemalist ve MHP yandaşı yayın organlarında Atatürk’ü ve Türklüğü övüp kendi halkını kötülemiştir. O dönemdeki bütün Kürt Katliamlarını (M.Kemal’in    “emir eri” olmaktan öte bir özelliği olmayan) İsmet İnönü’ye yıkıp M.Kemal’i habersizmiş gibi göstermeye çalışmış, her ortamda MHP’ye oy verdiğini iftiharla beyan etmiş, ama aynı zamanında çok önemli bir tarihçi olan Cemal Kutay, onun torunlarıdır.

 

YORUM

Görüldüğü gibi gene bağımsızlık ilan edip devlet kuracak kadar güçlendiği halde, egemenliği altındaki kitleleri kendine bağlayıp gücünü daha da arttırmak yerine,  sırf dini motivasyonlarla onları katlederek hem gücünü eksiltmiş hem de dünyayı kendine düşman edip mitolojideki “Sifios” gibi kendi yaptığını kendi eliyle yıkmıştır.

Aslında bu hataları yapmasaydı, Osmanlı oraları tekrar geri alma umudunu tümden yitirmişti. Onun için de Mir’in kendine düşman ettiği Avrupa ve Rusya’nın yardımıyla hiç ummadığı bu  “mucize zafer”in şerefine Padişah, “Kürdistan Madalyası” adıyla bir madalya bile bastırmıştı.

SONUÇ

Anladığınız gibi,19.yüzyılın sonlarına gelindiği, dünyada teknolojik devrimlerin şahlanıp kentleşme ve kapitalizmin hâkimiyet kurma aşamasına olduğu bir dönemde, bizimkilerin çağı kavrayamama, tarih bilinci yoksunluğu, dağlılara özgü dindarlık önceliği ve muhakeme yetersizliği hala devam etmektedir.

Kaynak:

1-Wadie Jwaideh-Kürt Milliyetçiliğinin tarihi

2-Mehmet Emin zeki-Kürdistan Tarihi,

3-David Mc Dowall-Modern Kürt Tarihi

4-Naci Kutlay-Kürtler

5-Mehmet Uzun-Dicle’nin Sürgünleri.(Tarih-Roman) Özellikle Tavsiye edilir.


YORUMLAR
  • yorum2016-11-07 10:19:52Mehmet

    Bis söylemek istiyorum acaba botan mirlerin soyundan olan her Hangi kimse cizre ve cevresinda yasiyomz sizce

Kurumsal

İçerik







Yukarı Çık
urfa / şanlıurfa / şanlıurfa haber / urfanatik / urfa star