Abuzer AKBIYIK

Urfa Sıra Gecesi’nde İçki ve Dansöz Var mı?


Abuzer AKBIYIK
20 Ocak 2012 Cuma 18:36
Son günlerde “Sıra Gecesi” yine gündemde. Basında tartışılan konu şu “Sıra gecesinde içki ve dansöz var mı? Yok mu?” İşin içine Sayın İbrahim Tatlıses’in adı da girince konu daha da popüler hale geldi. Konu birçok gazetede yer aldı.
Basın organlarında yer alan haberlerde; Sosyolog-yazar Mahmut Kaya'nın, Sıra Gecesi "TV'de gördüğümüz gibi vur patlasın çal oynasın olmaz" açıklaması "Sıra gecelerinde dansöz oynatılır mı" tartışmasına kadar gitti. Gazetede bu konuda açıklamalar yapanların görüşleri de özetle şöyle. Osman Güzelgöz (Araştırmacı-Yazar) “Formatında içki yok. Sıra geceleri ünlü türkücü İbrahim Tatlıses yüzünden böyle tanındı”. Mehmet Özbek (THM Emekli Koro Şefi);Sıra gecesi, belli arkadaş gruplarının geçirdikleri kültürel toplanma sürecidir. ne içki olur ne de dansöz, Zekeriya Ünlü (Sanatçı) Türkiye'de 60 tane sıra gecesi grubu var. bu işten 3 bin kişi ekmek yiyor söylemlerine karşılık  Oya Ersoy (İstanbul Oryantaller Derneği Başkanı): Özünü bilmiyorum ama İstanbul'da düzenlenen sıra gecelerinde genellikle oryantal çıkıyor. İçki içilmediğini de görmedim. Görüşünü belirtmiş.
Ben yaklaşık 25 sene arkadaşlarımla sıra gezdim ve bu süre içine sıra başkanlığı yaptım,  yüzlerce kez başka arkadaşlarımızın sıralarına katıldım. Yıllarca süren gözlem ve araştırmalarımı “Şanlıurfa Sıra Gecesi” adı ile bir kitap olarak yayınladım. Sıra gecesi hakkında sempozyum ve panel gibi bilimsel toplantılarda, radyo ve televizyon programlarında konuşmalar yaptım. Son günlerde “Sıra Geceleri” ile ilgili basında  haberler yer almaya başlayınca bazı dostlarım beni arayıp “bu konuda bu kadar birçok çalışman var sen ne diyorsun” dediler. Aslında ben yıllarca yazdığım makalelerde yaptığım konuşmalarda  çok şey yazdım ve söyledim fakat madem konu tekrar gündemde ve ben de bu konu ile ilgili biriyim bu nedenle birkaç cümle de ben yazayım dedim.
Her şeyden önce, Sıra geceleri Urfa kültür hayatında önemli bir yere olup “sıradan gece” değildir. Arkadaş guruplarının her hafta olarak birinin evinde sıra ile yaptıkları için bu gecelere sıra, sıra gezme veya sıra gecesi denilmektedir. Sıra geceleri; sohbet, muhabbet ve musiki geceleridir. Yüzük Fincan, Tolaka gibi geleneksel oyunların oynandığı, çiğköfte, tatlı ve mırra kahvesinin ikram edildiği, tanışma, yardımlaşma ve  dayanışma geceleridir. Urfa halkı kış gelince gruplar halinde sıra gezme geleneğini halen sürdürmektedir.  Halkın kendi arasında ve kendi evlerinde  gezdiği sıralarda herhangi bir sorun yoktur. Kendi tabii seyrinde gitmektedir. Evlerde yapılan sıra gecelerinde sıranın içindeki etkinlikler değişmektedir. Bazı sıra gecelerinde ağrılıklı olarak memleket meseleleri, bazılarında siyaset, bazılarında mesleki konular veya dini mevzular konuşulur, bazılarında ise hem sohbet edilir hem de musiki icra edilir. Yani sıra gezenlerin meslekleri, tahsilleri ve ilgi alanlarına göre sıradaki etkinlik değişiklik gösterir.
Medyada sıra gecesinin müzik kısmı tanıtıldığında sıra gecesi denildiğinde herkesin aklına sadece müzik gelmektedir, halbuki her sıra gecesinde müzik yoktur. Sıra arkadaşları arasında müzik icra eden kişiler varsa grupta müzik vardır.
Sıra gecelerinde içki de yoktur. Neden yoktur?  Çünkü geleneksel Sıra, her hafta bir arkadaşta olmak üzere evlerde gezilir. Bu nedenle evlerde içki sofrası kurulmaz. Sıra gezenler arasında içki kullanan olsa da gerek diğer arkadaşlarına hürmeten sıra gecesine gelirken içki içmez.
Sıra gecesinde içki meselesi nereden çıkıyor onu izah edeyim.
Sır Gecesi içinde icra edilen müzik televizyonlar başta olmak üzere medyaya cazip geliştir. 1970 yılından başlamak üzere TRT televizyonu başta olmak üzere hemen her kanal Urfa’da sıra gecesi adı adlında bir program çekmiş, televizyoncu bakışı ile görsellik açısından cazip olduğu için sıra gecelerinin müzik bölümü ve yapılan çiğköfte ön plana çıkarılmıştır. Programda okunan  geleneksel türkü ve hoyratlar dinleyenlerinin hoşuna gitmiş böylece Sıra Gecesi programları sevilmiştir. Sıra Gecelerinin sohbet, muhabbet, dayanılma, yardımlaşma gibi fonksiyonları yeteri kadar yansıtılmadığı için izleyicilerin aklında sıra gecesinden müzik ve çiğköfte kalmıştır..
Bu programları televizyonda izleyenler Urfa’ya geldiklerinde otel ve konukevi işletme sahiplerinden televizyonda gördükleri “sıra gecesi” talep etmiştir. Bu talep karşısında otel ve konukevi sahipleri Sıra Gecesi adıyla geceler düzenlemeye başlamıştır. Dolaysı ile birer birer Sıran Gecesi müzik ekipleri de ortaya çıkmıştır. Bu ekipler, Urfa türküleri yanında günün sevilen parçalarından oluşan repertuar icra ederek gelen misafirleri eğlendirmektedirler. Müzik icra edilirken işletme sahipleri de müşterilerin taleplerine göre kebap, çiğköfte veya diğer yiyecekler sunmaktadır. Bazı müşteriler yemek yanında içki de talep etmektedir. Bazı yerler de içki de vermektedir. İçki içilen bu gecelerde “vur patlasın çal oynasın” eğlence son doruğuna çıkmaktadır. Bu gecelerin bazıları masalarda içkiler, ellerinde bardaklarla çekilmiş fotoğraflar gazetelerde ve diğer medya organlarında yer almaktadır. Sık sık gazetede karşılaştığımız  manşet “Turistler Sıra Gecesinde doyasıya eğlendi”, ”Gençler Sıra Gecesinde stres attı”
Urfa’da otel ve konukevinde  yapılan Sıra gecesi programlarında Dansöz oynatıldığını görmedik, duymadık. İstanbul’da veya başka şehirde oldu mu bilmiyorum. Bugün yoksa bile yarın olmaz mı? İşletme sahiplerinin çoğunun derdi paradır. Urfa’da olmasa da büyük şehirlerde dansöz de oynatırlar, başka şowlarda yaptırılar. Ama herkes şunu bilsin ki Dansözün Sıra gecesi ile hiçbir ilgisi yoktur.      
Netice olarak şunu söylemek isteriz ki; konukevi ve otellerde yapılan Sıra Geceleri’nin icra ortamı, icra şekli ve fonksiyonları bakımından geleneksel Urfa sıra geceleri ile ilgisi yoktur. Bu geceler “Sıra Gecesi” adıyla yapılan Urfa türküleri ve popüler parçaların icra edildiği i“müzik eğlence” gecelerdir. Ama alan memnun, satan memnun, televizyonlarda , gazetelerde halka öyle tanıtıldı. Artık ne söylesek söyleyelim,  sahnelerde yapılan bu gecelerin ismi “Sıra Gecesi” olarak anılmaktadır ve anılacaktır.
Sıra gecelerinde içki içilir mi? meselesinin bir boyutu da İbrahim Tatlıses’le ilgilidir. İbrahim Tatlıses’in sesinin güzelliği, sanatkârlığı ve Urfa’nın tanıtımına katkısı tartışılmaz bir gerçektir. Sıra Gecesi’nin ilgi çekmesinde de İbo show programının katkısı olduğu göz adı edilemez. Bu programda icra edilen türküler, hoyrat ve gazeller halkın çok hoşuna gitmiş,  yüzyılların “Sıra Gecesi” ve yılların “Kazancı Bedih”i popüler olmuştur.  Gel gör ki içki meselesi de yine burada ortaya çıkmıştır. 1980’lerde Kazancı Bedih’in katıldığı İbo Show programında müzik icra edilirken sofra açılmış çiğköfte ve meyvelerle birlikte bazı katılımcılara içki ikram edilmiştir. (Bu program internette halen yayınlanmaktadır)  Program; Urfa Sıra Gecesi, katılanlar; Urfalı müzik ustaları, ikram; çiğköfte ve içki..İbo show çok izlenen bir program. İzleyen herkesin aklında kalan, sıra gecesi, müzik, çiğköfte ve içki…
Malum olduğu üzere her zaman olumsuzluklar akılda kalır. Şimdi biz boğazımızı yırtalım, geleneksel sıra gecesi bu değil, “Urfa sıra gecelerinde içki yoktur” diyelim, kim dinler, kim kaale alır. O programdan sonra yüzlerce içki içilmeyen sıra gecesi programı yapıldı fakat halen o program konuşuluyor..
İçki meselesinin bir nedeni de kavram kargaşasındadır.  Urfa’da müzik icra edilen sıra geceleri yanında evlenme töreni öncesinde damada elbise giydirilen bir gece vardır ki buna Urfa’da “Asbap (elbise) Gecesi” denir. Bu gecede damadın erkek arkadaşları bir araya gelir, müzik icra edilir ve vur patlasın çal oynasın herkes doyasıya eğlenir. Bu Asbap Gecelerinin bir kısmında içki de ikram edilir. İşte çoğu kez  zaman zaman içki içilen “Asbap Gecesi” ile içki içilmeyen “Sıra Gecesi” biri birine karıştırmaktadır.
Nuri Sesigüzel, Mahmut Coşkunses, Zekeriya Ünlü, Sedat Koç gibi Urfalı sanatçılar “Sıra Gecesi” adıyla televizyonlarda programlar yaptılar. Sıra gecesi sahneleri Zügürt Ağa ve daha birçok filimde yer aldı . Böylece “Sıra gecesi” daha da tanındı.
Şimdi Urfa denince akla gelenlerden biri de “ Sıra Gecesi” dir.  Günümüze Sıra Gecesi tur operatörlerinin etkinlik listesinde yer almaktadır. Urfa’ya gelen her turist gurubu sıra gecesine katılmak için en az bir gece Urfa’da konaklamaktadır. Urfa’da otel, konukevi gibi yaklaşık 30-40 mekan’da haftanın belirli günlerinde sıra geceleri tertip edilmektedir. 50-60 sıra gecesi müzik grubu oluşmuştur. Urfa dışında, İstanbul, Ankara ve İzmir bibi illerde de Sıra Gecesi müzik ekipleri kurulmuştur. Bu gruplar yurtiçi ve yurt dışında program yapmaya gitmektedirler. İşletmeci, çalan, söyleyen, oynayan, sesçi, getiren, götüren, kahveci, çiğköftesi, hizmet edeni ile bugün için artık ”Sıra Gecesi bir sektördür.”
Dereler, ırmak, ırmaklar nehir olmuş akmaktadır. Sıra gecesinde içki var mı, yok mu? dansöz var mı, yok mu? Suni tartışmaları bir tarafa bırakıp bu noktadan sonra yapılaması gerekeni konuşmalı ve yapmalıyız. Yapılması gerekenler nedir deseniz?
Bunu bir proje dahilinde geçen yıl Valilik, Belediye ve Ticaret Odasına da bizzat sunmuştum, çeşitli gazetelerde internet sitesinde de yayınlanmıştı. Şimdi bir kez daha yazıyorum.
Sıra gecesi ile ilgili acilen yapılması gerekenler şunlarıdır:
-Sahnede uygulanacak Sıra Gecesi’nin ana hatlarıyla formatlarının belirlenmesi.
-Geleneksel müziğin, geleneksel sazlarla ve makam geleneği esaslarına göre icrası konusunda müzik gruplarının eğitilmesi.
-Temizlik, geleneksel yemekler ve sunumu konusunda Sıra Gecesinde hizmet sunanların eğitilmesi.
-Sıra Gecesinin kültür hayatımızdaki yeri ve önemi, yozlaştığı zaman nelerin kaybedileceği konusunda iş sahiplerinin, ilgili kurum ve kuruluş yetkililerinin, basın mensuplarının  ve halkın bilgilendirmesi ve bilinçlendirilmesi.
-Aslına uygun müzik icara eden, sunum yapan gruplarla  sıra gecesinin yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması.


YORUMLAR
Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.
Kurumsal

İçerik







Yukarı Çık